مواعظ – جلد سوم: سلسله مباحث اخلاقی مرحوم آیت الله حق شناس

معرفی کتاب مواعظ جلد سوم

کتاب مواعظ جلد سوم سومین جلد از مجموعه مباحث اخلاقی آیت‌الله عبدالکریم حق‌شناس قدس‌سره است که توسط استاد محمدعلی جاودان، از شاگردان ایشان، گردآوری و تدوین شده است. این کتاب در سال ۱۳۹۵ توسط انتشارات واژه‌پرداز اندیشه منتشر شده و ۲۱۲ صفحه دارد.

محتوای این مجموعه برگرفته از سخنرانی‌ها و جلسات درس آیت‌الله حق‌شناس در سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸ شمسی در مسجد امین‌الدوله است. استاد محمدعلی جاودان با استفاده از یادداشت‌ها و فایل‌های صوتی این جلسات، مطالب را گردآوری کرده و تلاش داشته است متن کتاب تا حد امکان به سخنان آیت‌الله حق‌شناس نزدیک باقی بماند.

جلد سوم مواعظ، مطالب جلسه شصت‌ویکم تا جلسه نودم این سلسله مباحث را در بر می‌گیرد و موضوعاتی مانند سیر الی‌الله، مراقبه و محاسبه نفس، اخلاص، قلب، دنیا، امامت و ولایت، نماز، تفسیر برخی آیات قرآن و معاشرت با همسر و فرزندان در آن مطرح شده‌اند.

سیر الی‌الله در مواعظ آیت‌الله حق‌شناس

یکی از موضوعات مطرح‌شده در کتاب مواعظ جلد سوم، بررسی شرایط سیر الی‌الله است.

در این مباحث، سیر الی‌الله به حرکت انسان از نقطه‌ای که خدا را نمی‌شناسد به سوی شناخت خداوند و درخواست از او تعبیر شده و شرایط این مسیر در سه دسته مادی، معنوی و عملی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

شرایط مادی موضوعاتی مانند تغذیه، خواب، پوشش، محل زندگی و معاشرت را در بر می‌گیرند. در شرایط معنوی نیز از ایمان، توکل، توحید، معرفت و محبت سخن گفته می‌شود و در بخش شرایط عملی، موضوعاتی مانند عبادت، تقوا، توبه، صبر، شکر و رضا مطرح می‌شوند.

مراقبه و محاسبه نفس

مراقبه و محاسبه از دیگر موضوعات مورد توجه در جلد سوم مواعظ هستند.

مراقبه نفس در این مباحث به معنای توجه انسان به حالات و اعمال نفس و بررسی آن‌ها از نظر شرعی و عقلی مطرح شده است. بر این اساس، انسان در مسیر تربیت خود باید نسبت به وضعیت درونی و رفتارهایش توجه داشته باشد.

در کنار مراقبه، مسئله محاسبه نفس نیز در کتاب مطرح می‌شود و بخشی از سلسله مباحث اخلاقی آیت‌الله حق‌شناس را به خود اختصاص می‌دهد.

اخلاص؛ رمز نجات

موضوع اخلاص یکی دیگر از محورهای این جلد است. در این مباحث، اخلاص به معنای خالص کردن عمل از هر چیزی جز رضایت خداوند و انجام دادن عمل برای خدا تعریف می‌شود.

آیت‌الله حق‌شناس در این بخش به اهمیت اخلاص در عبادات و اعمال انسان می‌پردازند و جایگاه آن را در مسیر اخلاقی و معنوی مورد توجه قرار می‌دهند.

مباحثی پیرامون قلب نیز در همین جلد مطرح شده‌اند و در کنار اخلاص، مراقبه و محاسبه، بخشی از مطالب اخلاقی کتاب را تشکیل می‌دهند.

دنیا و ضرورت مراقبت از دلبستگی به آن

بخشی دیگر از مواعظ جلد سوم آیت‌الله حق‌شناس به تحذیر نسبت به دنیا اختصاص دارد.

این موضوع در کنار دیگر مباحث مربوط به سیر و سلوک مطرح شده و توجه مخاطب را به نوع مواجهه انسان با دنیا جلب می‌کند.

در مجموع، مباحث مربوط به دنیا، قلب، اخلاص، مراقبه و سیر الی‌الله در کنار یکدیگر بخشی از محتوای اخلاقی و تربیتی جلسات گردآوری‌شده در این جلد را شکل داده‌اند.

امامت و ولایت

در کنار موضوعات اخلاقی و سلوکی، امامت و ولایت نیز از مباحث مطرح‌شده در جلد سوم مواعظ هستند.

این موضوعات نشان می‌دهند که جلسات گردآوری‌شده در کتاب تنها به توصیه‌های اخلاق فردی محدود نیستند و برخی مباحث مرتبط با معارف دینی نیز در خلال آن‌ها مطرح شده‌اند.

اهمیت نماز و راه‌های احیای آن

نماز یکی دیگر از موضوعاتی است که آیت‌الله حق‌شناس در جلسات این جلد درباره آن سخن گفته‌اند.

در کتاب به اهمیت نماز و راه‌های احیای آن پرداخته می‌شود. این موضوع در کنار دیگر مباحث عملی مانند عبادت، تقوا، توبه، صبر و شکر قرار می‌گیرد و بخشی از جنبه عملی مباحث اخلاقی اثر را تشکیل می‌دهد.

تفسیر آیاتی از قرآن و شرح حدیث

بخشی از مطالب کتاب به تفسیر آیاتی از سوره‌های قرآن کریم اختصاص دارد. آیت‌الله حق‌شناس در این قسمت‌ها با استفاده از روایات و نظرات علما به شرح و توضیح برخی آیات می‌پردازند.

در این مباحث، مفهوم، مقصود، دلیل و فواید آیات مورد توجه قرار می‌گیرد.

همچنین شرح حدیثی از امام صادق علیه‌السلام نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در جلسات این جلد است.

توصیه‌هایی درباره معاشرت با همسر و فرزندان

مطالب جلد سوم مواعظ تنها به مباحث فردی و عبادی اختصاص ندارند و موضوعات خانوادگی نیز در میان آن‌ها دیده می‌شود.

در بخشی از کتاب، آیت‌الله حق‌شناس توصیه‌هایی برای معاشرت با همسر و فرزندان مطرح کرده‌اند.

از این جهت، مباحث این جلد در کنار موضوعاتی مانند سیر الی‌الله، اخلاص، مراقبه، نماز و معارف دینی، بخشی از مسائل مربوط به روابط خانوادگی را نیز در بر می‌گیرند.

کتاب مواعظ جلد سوم برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه کتاب مواعظ جلد سوم آیت‌الله حق‌شناس برای علاقه‌مندان به اخلاق اسلامی، سیر و سلوک، تهذیب و مراقبه نفس و سخنان و درس‌های اخلاق آیت‌الله عبدالکریم حق‌شناس مناسب است.

همچنین کسانی که به موضوعاتی مانند اخلاص، تقوا، توبه، توکل، صبر، شکر، نماز، قلب، امامت و ولایت و تفسیر آیات قرآن علاقه دارند، با مجموعه‌ای از مباحث آیت‌الله حق‌شناس درباره این موضوعات روبه‌رو خواهند شد.

این کتاب سومین جلد از مجموعه پنج‌جلدی مواعظ است و مطالب جلسه شصت‌ویکم تا جلسه نودم این سلسله مباحث اخلاقی را در اختیار خواننده قرار می‌دهد.