مواعظ – جلد اول: سلسله مباحث اخلاقی مرحوم آیت الله حق شناس

معرفی کتاب مواعظ جلد اول

کتاب مواعظ جلد اول نخستین جلد از مجموعه مباحث اخلاقی آیت‌الله عبدالکریم حق‌شناس است که توسط استاد محمدعلی جاودان، از شاگردان ایشان، گردآوری و تدوین شده است. مطالب این مجموعه برگرفته از سلسله سخنرانی‌های اخلاقی آیت‌الله حق‌شناس در سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸ شمسی است که غالباً ظهرهای دوشنبه و چهارشنبه و شب‌های شنبه در مسجد امین‌الدوله برگزار می‌شد.

استاد محمدعلی جاودان برای تدوین این اثر از یادداشت‌ها و فایل‌های صوتی سخنرانی‌های آیت‌الله حق‌شناس استفاده کرده و تلاش داشته است متن کتاب تا حد امکان به مطالب مطرح‌شده در جلسات نزدیک باقی بماند.

جلد نخست مواعظ، مطالب جلسه اول تا جلسه سی‌ام این سلسله مباحث اخلاقی را در بر می‌گیرد و به موضوعاتی مانند تربیت و تهذیب نفس، مراقبه، محاسبه و مجاهده، انتخاب همنشین، صفات مؤمنان، سیر الی‌الله، دنیا و آخرت، مرگ، قلب و اخلاص می‌پردازد.

تربیت و تهذیب نفس در مواعظ آیت‌الله حق‌شناس

یکی از موضوعات اصلی کتاب مواعظ جلد اول، تربیت نفس است. در این مباحث، تربیت نفس به معنای تهذیب و تزکیه نفس از خصلت‌های ناپسند و آراستن آن به خصلت‌های پسندیده مطرح می‌شود.

در سخنان آیت‌الله حق‌شناس، تربیت نفس از اهداف اساسی اسلام و از امور ضروری برای رسیدن به فلاح و رستگاری معرفی شده است.

در کنار بیان ضرورت این موضوع، کتاب به توصیه‌های عملی برای تربیت نفس نیز می‌پردازد و مباحثی مانند مراقبه، محاسبه و مجاهده را در همین مسیر مطرح می‌کند.

مراقبه، محاسبه و مجاهده

مراقبه از دیگر موضوعات مهم جلد نخست مواعظ است. در کنار آن، بر ضرورت محاسبه و مجاهده نیز تأکید می‌شود.

این مباحث با مسئله تربیت نفس ارتباط دارند و توجه انسان به اعمال و وضعیت درونی خود را مورد توجه قرار می‌دهند. مواجهه انسان با مرگ نیز در همین چارچوب مطرح می‌شود و کتاب به ضرورت حساب‌کشیدن انسان از خود و توجه به وضعیت نفس می‌پردازد.

به این ترتیب، بخشی از مطالب کتاب به مراقبت انسان از خود و بررسی اعمال و رفتارهایش در مسیر تهذیب نفس اختصاص یافته است.

همنشینی و نحوه برخورد با دیگران

بخشی از مواعظ آیت‌الله حق‌شناس به روابط انسان با دیگران مربوط می‌شود. مراقبت در انتخاب همنشین، برخورد صحیح با افراد و صفات مؤمنان از جمله موضوعاتی هستند که در این جلد مورد بحث قرار گرفته‌اند.

این مباحث نشان می‌دهند که مطالب اخلاقی کتاب تنها به رابطه فرد با خودش محدود نمی‌شوند و رفتار و ارتباط او با دیگران را نیز در بر می‌گیرند.

در کنار این موضوعات، مباحثی درباره فضیلت علم و دانش و همچنین توجه به ختم زیارت عاشورا نیز در جلسات گردآوری‌شده در این جلد مطرح شده است.

سیر الی‌الله در سخنان آیت‌الله حق‌شناس

یکی دیگر از محورهای کتاب مواعظ جلد اول، مسئله سیر الی‌الله است. آیت‌الله حق‌شناس در بیان این موضوع از آیات قرآن و احادیث اهل‌بیت علیهم‌السلام استفاده کرده‌اند.

در این مباحث، موضوعاتی مانند معنای سیر، انواع سیر، شرایط و موانع سیر، اهداف و نتایج آن مورد توجه قرار می‌گیرند.

از این جهت، مخاطب در کنار توصیه‌های عملی اخلاقی، با بخشی از مباحث مربوط به سیر و سلوک انسان به سوی خداوند نیز آشنا می‌شود.

دنیا، آخرت و مواجهه انسان با مرگ

دنیا و آخرت بخش دیگری از مباحث این جلد را تشکیل می‌دهند. در این قسمت، آیت‌الله حق‌شناس با استفاده از قرآن و روایات به فانی بودن دنیا و باقی بودن آخرت توجه می‌دهند.

معنای دنیا، خطرات آن و راه‌های رهایی از دلبستگی به دنیا در کنار مباحث مربوط به آخرت مطرح می‌شوند.

کتاب همچنین به حالت انسان‌ها در مواجهه با مرگ و احوال اهل جهنم و بهشت می‌پردازد و ارتباط عمل و نیت انسان در دنیا با وضعیت او در مرگ و قیامت را مورد توجه قرار می‌دهد.

قلب و اخلاص در عبادت

موضوع قلب و اخلاص نیز جایگاه مهمی در مطالب جلد نخست مواعظ دارد. آیت‌الله حق‌شناس در این مباحث با استفاده از آیات و احادیث، درباره اهمیت قلب و اخلاص در عبادات و اعمال سخن گفته‌اند.

در مباحث مربوط به قلب، موضوعاتی مانند معنا و انواع قلب، صفات و امراض قلب و درمان آن مطرح می‌شوند.

در ادامه نیز مسئله اخلاص مورد توجه قرار می‌گیرد و معنا و انواع اخلاص، شرایط و موانع آن و ثمرات اخلاص بررسی می‌شوند. در همین چارچوب، اخلاص به‌عنوان یکی از عوامل نجات انسان مورد تأکید قرار گرفته است.

بیان صمیمی و پدرانه مواعظ آیت‌الله حق‌شناس

مطالب کتاب از جلسات سخنرانی آیت‌الله حق‌شناس استخراج شده‌اند و به همین دلیل، حال‌وهوای گفتاری این مباحث در اثر حضور دارد.

بیان صمیمی و پدرانه ایشان در کنار استفاده از آیات قرآن، احادیث اهل‌بیت علیهم‌السلام و اشعار مرتبط با موضوعات از ویژگی‌های این سلسله مباحث اخلاقی است.

استاد محمدعلی جاودان نیز در تدوین کتاب تلاش کرده است با استفاده از یادداشت‌ها و صوت جلسات، متن تا حد امکان به مطالب سخنرانی‌ها نزدیک باشد.

کتاب مواعظ جلد اول برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه کتاب مواعظ جلد اول آیت‌الله حق‌شناس برای علاقه‌مندان به اخلاق اسلامی، تهذیب و تربیت نفس، سیر و سلوک و معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام مناسب است.

همچنین کسانی که به سخنان و درس‌های اخلاق آیت‌الله عبدالکریم حق‌شناس علاقه دارند، می‌توانند در این جلد متن تدوین‌شده جلسات اول تا سی‌ام از سلسله مباحث اخلاقی ایشان را مطالعه کنند.

مباحثی مانند مراقبه و محاسبه، مجاهده با نفس، اخلاص، قلب، مرگ و آخرت، همنشینی و سیر الی‌الله نیز این کتاب را برای مخاطبانی که به دنبال مطالعه مباحث اخلاقی و تربیتی هستند، قابل استفاده کرده است.