نویسنده: محمدعلی جاودان
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی جاودان از استادان اخلاق و معارف اسلامی در حوزه علمیه تهران است که سال‌های طولانی از عمر علمی خود را به تحصیل، تدریس، پژوهش و برگزاری جلسات اخلاق و معارف دینی اختصاص داده است. گستره مباحث او از اخلاق و تربیت اسلامی و سیر و سلوک معنوی تا تاریخ اسلام، معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام، مباحث اعتقادی و تفسیر قرآن را دربرمی‌گیرد. جلسات اخلاق و سخنرانی‌های او نیز در میان علاقه‌مندان به مباحث دینی و تربیتی شناخته شده است.
محمدعلی جاودان در سال ۱۳۲۴ در تهران متولد شد و تحصیلات حوزوی خود را در تهران آغاز کرد. او بخشی از مقدمات و دروس حوزه را در مدرسه علمیه مجتهدی فراگرفت و پس از آن نزد استادان مختلف به تحصیل علوم حوزوی پرداخت. دروس ادبیات و منطق را نزد استادانی همچون آیت‌الله موسوی تهرانی و دیگر استادان حوزه دنبال کرد و در مراحل بالاتر، از محضر آیت‌الله سید حسن مصطفوی، آیت‌الله محمدرضا ترابی، آیت‌الله سید محمدتقی اراکی و آیت‌الله محمدرضا مهدوی کنی و دیگر استادان بهره برد. خود او در زندگینامه‌اش تصریح کرده است که جز دوره‌ای کوتاه به دلیل بیماری، بخش عمده عمرش را به درس و مباحثه گذرانده است.
در حوزه فقه و اصول نیز از درس استادانی چون آیت‌الله سید احمد خوانساری، آیت‌الله میرزا محمدباقر آشتیانی، آیت‌الله شیخ مجتبی تهرانی و آیت‌الله ترابی استفاده کرد. در فلسفه اسلامی نیز در محضر استادانی همچون آیت‌الله سید حسن مصطفوی، آیت‌الله مهدی حائری یزدی، آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی و آیت‌الله عبدالله جوادی آملی به تحصیل پرداخت. این گستردگی در تحصیلات سبب شده است که آثار و سخنرانی‌های او تنها به حوزه اخلاق محدود نباشد و موضوعات اعتقادی، تاریخی، قرآنی و معارف اسلامی را نیز شامل شود.
در میان استادان محمدعلی جاودان، آیت‌الله محمدتقی حق‌شناس جایگاه ویژه‌ای دارد. جاودان علاوه بر بهره‌گیری از درس‌های علمی ایشان، از محضر او در اخلاق و معنویت نیز استفاده کرد و بعدها بخش مهمی از میراث اخلاقی استاد حق‌شناس را برای نسل‌های بعد روایت و تدوین کرد. «مواعظ؛ سلسله مباحث اخلاقی مرحوم آیت‌الله حق‌شناس» از جمله آثاری است که در این زمینه با نام محمدعلی جاودان منتشر شده است. همچنین علامه سید مرتضی عسکری از دیگر استادان اثرگذار بر او بود و جاودان در مباحث اعتقادی و تاریخ اسلام از محضر ایشان بهره فراوان برد.
بخش مهمی از فعالیت علمی محمدعلی جاودان به اخلاق و تربیت دینی اختصاص دارد. در این مباحث، موضوعاتی مانند مراقبت از نفس، مبارزه با گناه، حفظ ایمان، رابطه انسان با خدا، مسئولیت‌های اخلاقی و تربیت معنوی مورد توجه قرار می‌گیرد. در کنار اخلاق، تاریخ اسلام و زندگی اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز جایگاه پررنگی در آثار او دارد و تلاش می‌کند حوادث تاریخی را با نگاه اعتقادی و تربیتی بررسی کند.
از آثار شناخته‌شده محمدعلی جاودان می‌توان به «عاشورا چگونه و چرا؟» اشاره کرد؛ اثری که به بررسی زمینه‌ها، چرایی و ابعاد واقعه عاشورا می‌پردازد. «دختر پیامبر» نیز به وقایع زندگی حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله اختصاص دارد. «جانشین پیامبر» و «حضرت سجاد» نیز در امتداد مطالعات تاریخی و معارف مربوط به اهل‌بیت علیهم‌السلام قرار می‌گیرند.
«دروس اخلاقیات»، «دروس معرفتی» و «دروس شرح آیات» نیز نمایانگر بخش دیگری از فعالیت‌های آموزشی و معرفتی او هستند. در این آثار، مباحث اخلاقی و اعتقادی با تکیه بر قرآن، روایات و میراث علمی علمای شیعه دنبال می‌شود. «راز ماندگاری قرآن» نیز به مباحث مرتبط با قرآن و جایگاه آن در زندگی دینی می‌پردازد. در کنار این آثار، «رهنمای طریق» نیز از آثاری است که با مشارکت محمدعلی جاودان منتشر شده و رویکردی تربیتی و راهنماگونه دارد.
از دیگر آثار مرتبط با فعالیت‌های علمی و اخلاقی او می‌توان به «حسینیه آیت‌الله حق‌شناس» و مجموعه‌هایی از درس‌ها و سخنرانی‌های اخلاقی اشاره کرد. همچنین بخشی از آثار منتشرشده با نام او، حاصل تدوین، گردآوری یا تنظیم مطالب و درس‌های استادان و عالمان دیگر است؛ بنابراین در معرفی آثار محمدعلی جاودان باید میان تألیف مستقیم و آثاری که با مشارکت یا تدوین او منتشر شده‌اند تفاوت گذاشت.
امروز نام محمدعلی جاودان بیش از هر چیز با جلسات اخلاق، معارف اسلامی و سخنرانی‌های تربیتی شناخته می‌شود. رویکرد او در این مباحث، پیوند دادن معارف اعتقادی و تاریخی با زندگی عملی انسان و تأکید بر ایمان، عمل صالح، تقوا و مراقبت اخلاقی است. مجموعه کتاب‌های محمدعلی جاودان نیز برای علاقه‌مندان به اخلاق اسلامی، تاریخ اهل‌بیت علیهم‌السلام، معارف شیعه و مباحث تربیتی و معرفتی، منابعی قابل توجه به شمار می‌آیند.
