نویسنده: محمدتقی فیاض بخش

محمدتقی فیاض‌بخش از پژوهشگران و استادان معارف اسلامی و اخلاق است که بخش مهمی از فعالیت علمی و تربیتی خود را به تبیین اخلاق توحیدی، سیر و سلوک معنوی و مکتب تربیتی علامه طباطبایی اختصاص داده است. در آثار و سخنرانی‌های او، اخلاق اسلامی صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های فردی نیست؛ بلکه به عنوان مسیری برای تربیت انسان، تهذیب نفس و رسیدن به معرفت و عبودیت مورد توجه قرار می‌گیرد.

استاد فیاض‌بخش از دانش‌آموختگان مدرسه علوی و از شاگردان و بهره‌مندان از مکتب تربیتی آیت‌الله علی‌اکبر سعادت‌پرور، از شاگردان برجسته علامه طباطبایی، بوده است. ارتباط او با این جریان تربیتی، در آثار و فعالیت‌های علمی‌اش نیز بازتاب پیدا کرده و او در معرفی و تبیین مبانی اخلاقی و تربیتی این مکتب نقش داشته است. در سخنان و نوشته‌های او همچنین توجه ویژه‌ای به میراث اخلاقی علامه طباطبایی و سلسله استادان اخلاق این مکتب دیده می‌شود.

یکی از زمینه‌های مهم فعالیت محمدتقی فیاض‌بخش، بازخوانی و تنظیم معارف اخلاقی و توحیدی برای استفاده در زندگی روزمره است. او در آثار خود تلاش می‌کند مفاهیمی مانند مراقبه، محاسبه نفس، انجام واجبات، ترک محرمات، تقوا، توجه به آخرت و عبودیت را از حالت مباحث صرفاً نظری خارج کرده و به صورت دستورهای عملی و تربیتی ارائه کند. مجموعه «مراقبات اخلاق توحیدی» نمونه‌ای از این رویکرد است که مراحل مختلف مراقبه و سلوک اخلاقی را با استفاده از آیات قرآن، روایات، سخنان علما، حکایت‌ها، اشعار و دعاها دنبال می‌کند.

از شناخته‌شده‌ترین آثار استاد محمدتقی فیاض‌بخش، مجموعه پنج‌جلدی «ادب حضور» است. این مجموعه به آداب، مراقبات و معارف توحیدی مربوط به برخی از مهم‌ترین ایام سال، از جمله ماه‌های رجب، شعبان و رمضان، اربعین موسوی و ایام محرم و صفر می‌پردازد. در تدوین این مجموعه از منابعی همچون «المراقبات» میرزا جواد آقا ملکی تبریزی و «اقبال الاعمال» سید بن طاووس بهره گرفته شده و در کنار مطالب روایی و عبادی، برخی نکات و ظرایف تربیتی که فیاض‌بخش از استادان اخلاق، به‌ویژه آیت‌الله سعادت‌پرور، دریافت کرده نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

«درآمدی بر مکتب تربیتی علامه طباطبایی(ره)» از دیگر آثار مهم اوست که به تاریخچه، مبانی و ویژگی‌های نظری و عملی این مکتب تربیتی می‌پردازد. این اثر برای آشنایی با زمینه‌های فکری و تربیتی‌ای که بخش قابل توجهی از فعالیت‌های علمی محمدتقی فیاض‌بخش در آن شکل گرفته، اهمیت ویژه‌ای دارد.

همچنین مجموعه «مراقبات اخلاق توحیدی» از آثار قابل توجه او در زمینه تربیت اخلاقی است. جلدهای مختلف این مجموعه به موضوعاتی همچون دوام طهارت، مراقبه بر حدود الهی، مراقبه بر حریم‌های الهی و مراقبات برزخی می‌پردازند و تلاش دارند مسیر سلوک اخلاقی را به صورت مرحله‌به‌مرحله و عملی تبیین کنند. در این آثار، قرآن و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام در کنار سخنان بزرگان اخلاق و دستورهای عملی قرار گرفته‌اند.

از دیگر فعالیت‌های محمدتقی فیاض‌بخش، سخنرانی و آموزش مباحث اخلاقی و تربیتی است. در سخنرانی‌های او موضوعاتی مانند کرامت نفس، تربیت انسان، روش‌های تربیتی علامه کرباسچیان و مبانی اخلاق توحیدی مورد بررسی قرار گرفته است. او در گفت‌وگوها و سخنرانی‌های خود نیز بر اهمیت تربیت تدریجی، شناخت دقیق انسان و توجه به اقتضائات مخاطب در فرآیند تربیت تأکید کرده است.

در مجموع، محمدتقی فیاض‌بخش را می‌توان از چهره‌های معاصر فعال در حوزه اخلاق و تربیت اسلامی دانست که آثارش بیش از هر چیز بر اخلاق توحیدی، تهذیب نفس، مراقبه، سیر و سلوک و تبیین مکتب تربیتی علامه طباطبایی استوار است. کتاب‌های او برای علاقه‌مندان به اخلاق اسلامی، معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام و مباحث سیر و سلوک معنوی، به‌ویژه کسانی که به دنبال پیوند میان معارف نظری و دستورهای عملی در زندگی روزمره هستند، قابل توجه است.